หัวเรื่องและการกำหนดหัวเรื่อง

จาก UTKWiki
ข้ามไปที่: นำทาง, สืบค้น

เนื้อหา

ความหมายของหัวเรื่อง

หัวเรื่อง คือ คำหรือวลี (กลุ่มคำ ) หรือวิสามานยนามต่างๆ ที่กำหนดขึ้นใช้แทน เนื้อเรื่องของหนังสือ หรือสิ่งพิมพ์อื่นๆ ตลอดจนวัสดุการศึกษาทุกชนิด เพื่อใช้เป็นเครื่องชี้นำไปยังเนื้อหาสาระที่แท้จริงของสิ่งพิมพ์ และวัสดุการศึกษาดังกล่าวแล้วทุกชนิดที่มีเนื้อเรื่องอย่างเดียวกัน ( ทองหยด ประทุมวงศ์ 2521 . บทนำ )

ประเภทของหัวเรื่อง

หัวเรื่องแบ่งออกได้ 2 ประเภท คือ

1.หัวเรื่องใหญ่ คือ คำหรือวลีที่กำหนดขึ้นเพื่อใช้เป็นแทนเนื้อหาสาระของทรัพยากรสารสนเทศอย่างกว้างๆ เป็นหัวเรื่องที่กำหนดให้ใช้ได้โดยลำพัง หรืออาจจะมีหัวเรื่องย่อยตามหลัง บางหัวเรื่องอาจมีคำอธิบายเพิ่มภายในวงเล็บต่อจากหัวเรื่อง เพื่อให้ผู้ใช้เข้าใจว่ามีความหมายแตกต่างกัน

ตัวอย่าง

การปรับตัว (จิตวิทยา)
การปรับตัว (ชีววิทยา)

2.หัวเรื่องย่อย คือ คำ หรือวลี ที่กำหนดหลังหัวเรื่องใหญ่ โดยมีเครื่องหมาย - (1 ขีด) หรือ -- (2 ขีด) คั่นระหว่างหัวเรื่องใหญ่กับหัวเรื่องย่อย หัวเรื่องย่อย จะระบุขอบเขตเฉพาะ ของเนื้อหา วิธีเขียน ลำดับเหตุการณ์และขอบเขตตามภูมิศาสตร์ หัวเรื่องย่อย แบ่งได้ 4 ประเภท คือ

หัวเรื่องย่อยเฉพาะเรื่อง ใช้ตามหลังหัวเรื่องใหญ่ เพื่อกำหนดขอบเขตของหัวเรื่องนั้นๆ ให้เฉพาะเจาะจงมากยิ่งขึ้น

ตัวอย่าง

อาหาร--การอบแห้ง
สตรี--โรค
หัวเรื่องย่อยชื่อภูมิศาสตร์ ได้แก่ ชื่อทวีป ประเทศ รัฐ จังหวัด เมือง โดยใช้ตามหลังหัวเรื่องใหญ่

ตัวอย่าง

การศึกษา--ไทย
การค้า--ยุโรป
หัวเรื่องย่อยแสดงรูปแบบการเขียนทรัพยากรสารสนเทศ โดยหัวเรื่องย่อยประเภทนี้สามารถนำไปใช้ตามหลังหัวเรื่องใดๆ ก็ได้ตามความเหมาะสม

ตัวอย่าง

คอมพิวเตอร์--วารสาร
ภาษาจีน--พจนานุกรม
หัวเรื่องย่อยแสดงยุคสมัย ช่วงเวลา ลำดับเหตุการณ์ โดยส่วนใหญ่ใช้กับหัวเรื่องทางประวัติศาตร์ที่มีความสำคัญของประเทศ ภูมิภาคนั้นๆ

ตัวอย่าง

ไทย--ประวัติศาสตร์--กรุงศรีอยุธยา,1830-2310
ยุโรป -- ประวัติศาสตร์ -- ศตวรรษที่ 19

วิธีการกำหนดหัวเรื่อง

วัตถุประสงค์ของการกำหนดหัวเรื่อง คือ ความสะดวก รวดเร็วในการจัดเก็บและค้นคืนวัสดุสารนิเทศ โดยมีวิธีการ ดังนี้ (อัมพร ทีขะระ,2533,หน้า 65 -66)

  1. อ่านและพิจารณาวัสดุสารนิเทศนั้น เพื่อวิเคราะห์สาระสำคัญของวัสดุสาร-นิเทศว่ามีเนื้อหาเกี่ยวกับเรื่องใด โดยพิจารณาจากข้อความที่ปรากฏในแหล่งข้อมูลของวัสดุสารนิเทศประกอบด้วย เช่น หน้าปกในของหนังสือ กล่องบรรจุสื่อโสตทัศน์ เป็นต้น
  2. สรุปสาระสำคัญเป็นคำ กลุ่มคำ หรือวลีที่เหมาะสมเมื่อตัดสินใจได้แล้วว่าวัสดุสารนิเทศนั้นมีเนื้อหาอะไร ก็ให้นึกถึงคำหรือกลุ่มคำที่เหมาะสมกับเนื้อหาของสารนิเทศ เช่น สารนิเทศเกี่ยวกับ “สมุยเฟสติวัล” จะใช้ชื่อเฉพาะของการท่องเที่ยวครั้งนี้คือ “สมุย-เฟสติวัล” เป็นหัวเรื่อง เพราะชื่อบุคคล ชื่อสถานที่ ชื่องานแสดง ฯลฯ ใช้เป็นหัวเรื่องได้หรือจะใช้หัวเรื่องที่เป็นมาตรฐานให้สอดคล้องกับสารนิเทศอื่น ๆ ที่มีอยู่ เช่น สมุย-ภูมิประเทศนำเที่ยว ก็ได้#นำคำ กลุ่มคำ หรือวลีที่คิดจะใช้ไปตรวจสอบกับหัวเรื่องที่จัดพิมพ์ตามลำดับ
  3. นำคำ กลุ่มคำ หรือวลีที่คิดจะใช้ไปตรวจสอบกับหัวเรื่องที่จัดพิมพ์ตามลำดับอักษรจากหนังสือหัวเรื่องที่ใช้ในกรณีที่บางคำใช้ศัพท์แตกต่างกัน หนังสือหัวเรื่องจะมี“รายการโยง” เพื่อช่วยการค้นหาคำ กลุ่มคำ หรือวลีที่กำหนดให้ใช้เป็นมาตรฐาน
  4. ทำเครื่องหมายที่หัวเรื่องซึ่งเลือกใช้หรือทำบัตรหลักฐานเรื่อง (subject authority file)เพื่อเอกภาพในการใช้หัวเรื่องเดียวกันสำหรับสารนิเทศประเภทเดียวกัน ในกรณีที่มีปัญหาควรบันทึกเหตุผลหรือปัญหาการใช้หัวเรื่องนั้นด้วย
  5. ในกรณีที่คำที่เลือกใช้ไม่พบในหนังสือหัวเรื่องให้นึกหาคำอื่นที่เกี่ยวข้องหรือ

ใกล้เคียงกับเนื้อหานั้น และลองค้นหาโดยใช้ขั้นตอนใหม่ จนได้หัวเรื่องที่ต้องการ

การลงรายการหัวเรื่อง ใน MARC 21

การลงรายการหัวเรื่อง ลงใน MARC 21 นั้น ให้ลงไว้ใน ในเขตข้อมูล 600 โดยมีรายละเอียดต่างๆ ดังนี้

เขตข้อมูล: 600 รายการเพิ่มหัวเรื่องชื่อบุคคล (R)

ตัวบ่งชี้1ประเภทชื่อบุคคล
0 -- ชื่อต้น
1 -- ชื่อสกุล
3 -- ชื่อวงศ์ตระกูล
ตัวบ่งชี้ 2: ระบุระบบหัวเรื่องที่ใช้สร้างหัวเรื่อง
0 - - หัวเรื่องของหอสมุดรัฐสภาอเมริกัน
1 - - หัวเรื่องวรรณกรรมสำหรับเด็กของหอสมุดรัฐสภาอเมริกัน
2 - - หัวเรื่องของหอสมุดแพทย์แห่งชาติ สหรัฐอเมริกา
3 - - หัวเรื่องของหอสมุดเกษตรแห่งชาติ สหรัฐอเมริกา
4 - - หัวเรื่องที่ไม่ได้ใช้ตามค่าตัวบ่งชี้ 2ลำดับที่ 0-3
รหัสเขตข้อมูลย่อย:
‡a - - ชื่อบุคคล (NR)
‡b - - เลขกำกับชื่อ (NR)
‡c - - ตำแหน่ง ยศ และบรรดาศักดิ์ เป็นต้น (R)
‡q - - ชื่อเต็ม (NR)
‡d - - ปีเกิด-ปีตาย (NR)
‡t - - ชื่อของงาน (NR)
‡v - - หัวเรื่องย่อยตามรูปแบบการเขียน (R)
‡x - - หัวเรื่องย่อยทั่วไป (R)
‡y - - หัวเรื่องย่อยตามยุคสมัย (R)
‡z - - หัวเรื่องย่อยชื่อภูมิศาสตร์ (N)

เขตข้อมูล: 610 รายการเพิ่มหัวเรื่องชื่อนิติบุคคล (R)

ตัวบ่งชี้1
0 - - ชื่อนิติบุคคลที่ลงรายการแบบกลับคำ
1 - - ชื่อที่เป็นเขตปกครอง
2 - - ชื่อที่ลงรายการตามที่ปรากฏ
ตัวบ่งชี้ 2: ระบุระบบหัวเรื่องที่ใช้สร้างหัวเรื่อง
0 - - หัวเรื่องของหอสมุดรัฐสภาอเมริกัน
1 - - หัวเรื่องวรรณกรรมสำหรับเด็กของหอสมุดรัฐสภาอเมริกัน
2 - - หัวเรื่องของหอสมุดแพทย์แห่งชาติ สหรัฐอเมริกา
3 - - หัวเรื่องของหอสมุดเกษตรแห่งชาติ สหรัฐอเมริกา
4 - - หัวเรื่องที่ไม่ได้ใช้ตามค่าตัวบ่งชี้ 2ลำดับที่ 0-3
รหัสเขตข้อมูลย่อย:
‡a - - ชื่อนิติบุคคล (NR)
‡b - - ชื่อหน่วยงานรอง (R)
‡v - - หัวเรื่องย่อยตามรูปแบบการเขียน (R)
‡x - - หัวเรื่องย่อยทั่วไป (R)
‡y - - หัวเรื่องย่อยตามยุคสมัย (R)
‡z - - หัวเรื่องย่อยชื่อภูมิศาสตร์ (R)

เขตข้อมูล: 650 รายการเพิ่มหัวเรื่องทั่วไป

ตัวบ่งชี้ 1
ไม่กำหนดให้ใช้
ตัวบ่งชี้ 2: ระบุระบบหัวเรื่องที่ใช้สร้างหัวเรื่อง
0 - - หัวเรื่องของหอสมุดรัฐสภาอเมริกัน
1 - - หัวเรื่องวรรณกรรมสำหรับเด็กของหอสมุดรัฐสภาอเมริกัน
2 - - หัวเรื่องของหอสมุดแพทย์แห่งชาติ สหรัฐอเมริกา
3 - - หัวเรื่องของหอสมุดเกษตรแห่งชาติ สหรัฐอเมริกา
4 - - หัวเรื่อง ที่ไม่ได้ใช้ตามค่าตัวบ่งชี้ 2ลำดับที่ 0-3
รหัสเขตข้อมูลย่อย:
‡v - - หัวเรื่องย่อยตามรูปแบบการเขียน (R)
‡x - - หัวเรื่องย่อยทั่วไป (R)
‡y - - หัวเรื่องย่อยตามยุคสมัย (R)
‡z - - หัวเรื่องย่อยชื่อภูมิศาสตร์ (R)

เขตข้อมูล: 651รายการเพิ่มหัวเรื่องชื่อภูมิศาสตร์ (R)

ตัวบ่งชี้ 1
ไม่กำหนดให้ใช้
ตัวบ่งชี้ 2: ระบุระบบหัวเรื่องที่ใช้สร้างหัวเรื่อง
0 - - หัวเรื่องของหอสมุดรัฐสภาอเมริกัน
1 - - หัวเรื่องวรรณกรรมสำหรับเด็กของหอสมุดรัฐสภาอเมริกัน
2 - - หัวเรื่องของหอสมุดแพทย์แห่งชาติ สหรัฐอเมริกา
3 - - หัวเรื่องของหอสมุดเกษตรแห่งชาติ สหรัฐอเมริกา
4 - - หัวเรื่อง ที่ไม่ได้ใช้ตามค่าตัวบ่งชี้ 2ลำดับที่ 0-3
รหัสเขตข้อมูลย่อย:
‡v - - หัวเรื่องย่อยตามรูปแบบการเขียน (R)
‡x - - หัวเรื่องย่อยทั่วไป (R)
‡y - - หัวเรื่องย่อยตามยุคสมัย (R)
‡z - - หัวเรื่องย่อยชื่อภูมิศาสตร์ (R)
เครื่องมือส่วนตัว

สิ่งที่แตกต่าง
ปฏิบัติการ
ป้ายบอกทาง
เครื่องมือเพิ่ม
สไลด์อบรม